خودکشی، یعنی گرفتن جان خود، واکنشی تراژیک به موقعیت‌های پر استرس زندگی است و این مطلب از این جهت اهمیت دارد که می‌توان از آن پیشگیری کرد. اگر فردی را می‌شناسید که افکار خودکشی دارد، علائم هشداردهنده و راه‌های دریافت کمک فوری و درمان تخصصی در این زمینه را بیاموزید تا در صورت امکان جان یک نفر را نجات دهید.
ممکن است به نظر برسد که هیچ راه حلی برای برطرف کردن این مشکل وجود ندارد و خودکشی تنها راه پایان دادن به دردها می‌باشد اما افراد می‌توانند اقداماتی برای حفظ امنیت خود انجام دهند و دوباره از زندگی لذت ببرند.
نشانه‌ها
علائم هشداردهنده‌ی مرتبط با افکار خودکشی عبارتند از:
- صحبت کردن درباره‌ی خودکشی برای مثال بیان جملاتی مانند می‌خواهم خودم را بکشم، ای کاش مرده بودم یا ای کاش به دنیا نیامده بودم.
- فراهم کردن وسایل لازم برای گرفتن جان خود مانند خرید اسلحه یا ذخیره کردن تعداد زیادی قرص
- کناره‌گیری از ارتباطات اجتماعی و تمایل به تنها ماندن
- داشتن نوسانات خلقی مانند اینکه فرد یک روز از نظر عاطفی بسیار سرحال باشد و روز بعد به شدت احساس ناامیدی و دلسردی کند.
- مشغول بودن ذهن با مرگ، مردن یا خشونت
- احساس گرفتار شدن یا ناامیدی نسبت به یک موقعیت
- افزایش مصرف الکل یا مواد مخدر
- تغییر در روال معمول زندگی از جمله تغییر در الگوهای غذا خوردن یا خوابیدن
- انجام کارهای پر خطر یا خود‌تخریب‌گر مانند مصرف مواد مخدر یا رانندگی بی‌ملاحظه
- بخشیدن وسایل و دارایی‌های شخصی یا مرتب کردن امور و کارهای خود بدون اینکه توضیح منطقی دیگری برای انجام این کار وجود داشته باشد.
- خداحافظی کردن افراد با دیگران به گونه‌ای که انگار دیگر قرار نیست آن‌ها را ببینند.
- بروز تغییرات شخصیتی یا داشتن اضطراب یا بی‌قراری شدید، به ویژه زمانی که فرد برخی از علائم هشداردهنده‌ی ذکر شده در بالا را نیز تجربه کند.
علائم هشداردهنده همیشه واضح و آشکار نیستند و ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند. برخی افراد قصد و نیت خود را به روشنی بیان می‌کنند در حالی که برخی دیگر افکار و احساسات مربوط به خودکشی را پنهان می‌کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فردی افکار خودکشی دارد اما در حال حاضر قصد فوری برای آسیب رساندن به خود ندارد:
- باید به یک دوست نزدیک یا فرد مورد اعتماد خود تماس بگیرد حتی اگر صحبت کردن درباره‌ی احساسات برای او دشوار باشد.
- با یک رهبر معنوی یا فردی از جامعه‌ی دینی خود تماس بگیرد.
- با تلفن مراکز کمک و پیشگیری از خودکشی تماس بگیرد و راهنمایی و مشاوره دریافت کند.
- برای مراجعه به پزشک، سایر متخصصان مراقبت‌های سلامت یا یک متخصص سلامت روان وقت بگیرد.
افکار خودکشی خود به خود برطرف نمی‌شوند و بنابراین افراد باید در این زمینه کمک بگیرند.
علل
افکار خودکشی علل متعددی دارند. در بیشتر موارد، چنین افکاری در نتیجه‌ی این احساس ایجاد می‌شوند که وقتی فرد با یک موقعیت در زندگی مواجه می‌شود، که به نظر طاقت‌فرسا و غیرقابل تحمل است، نمی‌تواند از عهده‌ی آن بر بیاید.
اگر او امیدی به آینده نداشته باشد، ممکن است به اشتباه تصور کند که خودکشی یک راه حل خواهد بود. همچنین ممکن است یک دید تونلی را تجربه کند؛ به این معنا که در میانه‌ی یک بحران، باور داشته باشد که خودکشی تنها راه خروج از این وضعیت می‌باشد.
به علاوه امکان دارد ارتباط ژنتیکی برای این فرد در رابطه با خودکشی وجود داشته باشد. افرادی که بر اثر خودکشی جان خود را از دست می‌دهند یا افکار و رفتارهای خودکشی‌گرایانه دارند، بیشتر احتمال دارد که سابقه‌ی خانوادگی این مورد را داشته باشند.
عوامل خطر
اگرچه اقدام به خودکشی در زنان شایع‌تر است اما به میزان بیشتری احتمال دارد که مردان در مقایسه با زنان حان خود را بر اثر خودکشی از دست بدهند زیرا معمولا از روش‌های مرگبارتری مانند سلاح گرم برای این کار استفاده می‌کنند. در صورتی که فردی موارد زیر را داشته باشد ممکن است در معرض خودکشی باشد:
- قبلا اقدام به خودکشی کرده باشد.
- احساس ناامیدی، بی‌ارزشی، آشفتگی، انزوای اجتماعی یا تنهایی داشته باشد.
- یک رویداد پر استرس مانند از دست دادن یکی از عزیزان، خدمت نظامی، جدایی عاطفی یا مشکلات مالی و حقوقی را در زندگی تجربه نماید.
- مشکل سوء مصرف مواد داشته باشد. سوء مصرف الکل و مواد مخدر می‌تواند افکار خودکشی را تشدید کند و باعث شود فرد به اندازه‌ای بی‌پروا یا تکانشی شود که براساس افکار خود اقدام نماید.
- فرد افکار خودکشی داشته باشد و در خانه دسترسی به سلاح گرم برای او فراهم باشد.
- دچار یک اختلال روانپزشکی زمینه‌ای مانند افسردگی اساسی، اختلال استرس پس از سانحه یا اختلال دو قطبی باشد.
- سابقه‌ی خانوادگی اختلالات روانی، سوء مصرف مواد، خودکشی یا خشونت از جمله سوء استفاده‌ی جسمی یا جنسی داشته باشد.
- فرد یک بیماری یا وضعیت پزشکی داشته باشد که می‌تواند با افسردگی و افکار خودکشی مرتبط باشد مانند بیماری مزمن، درد مزمن یا بیماری لاعلاج.
کودکان و نوجوانان
خودکشی در کودکان و نوجوانان می‌تواند به دنبال رویدادهای پر استرس زندگی رخ دهد. چیزی که یک فرد جوان آن را جدی و غیرقابل حل می‌بیند، ممکن است از نظر یک فرد بزرگسال مسئله‌ای جزئی به نظر برسد مانند مشکلات در مدرسه یا از دست دادن یک دوستی. در برخی موارد یک کودک یا نوجوان ممکن است به دلیل شرایط خاصی در زندگی احساسات منفی داشته باشد که تمایلی به صحبت کردن درباره‌ی آن‌ها ندارد. مانند:
- داشتن یک اختلال روانپزشکی از جمله افسردگی
- از دست دادن دوستان نزدیک یا اعضای خانواده یا داشتن تعارض با آن‌ها
- سابقه‌ی سوء استفاده‌ی جسمی یا جنسی
- مشکلات مربوط به الکل یا مواد مخدر
- مشکلات جسمی یا پزشکی برای مثال باردار شدن یا ابتلا به یک عفونت مقاربتی
- قربانی قلدری یا زورگویی شدن
- خواندن یا شنیدن شرحی درباره‌ی خودکشی یا شناختن همسال یا دوستی که بر اثر خودکشی جان خود را از دست داده است.
اگر درباره‌ی یک دوست یا یکی از اعضای خانواده نگرانی دارید، پرسیدن در رابطه با افکار او بهترین راه برای شناسایی خطر خواهد بود.
خودکشی و آسیب زدن به دیگران
در موارد نادر، افرادی که افکار خودکشی دارند در معرض خطر کشتن دیگران و سپس کشتن خود قرار می‌گیرند. این وضعیت که به آن قتل-خودکشی گفته می‌شود، می‌تواند با برخی عوامل خطر همراه باشد، از جمله:
- سابقه‌ی تعارض با همسر یا شریک عاطفی
- مشکلات حقوقی یا مالی فعلی در خانواده
- سابقه‌ی مشکلات سلامت روان به ویژه افسردگی
- سوء مصرف الکل یا مواد مخدر
- دسترسی به سلاح گرم
شروع مصرف داروهای ضد افسردگی و افزایش خطر خودکشی
بیشتر داروهای ضد افسردگی در حالت کلی بی‌خطر هستند اما سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) الزام می‌کند که تمام داروهای ضد افسردگی دارای هشدار «جعبه‌ی سیاه» باشند؛ این هشدار، شدیدترین نوع هشدار برای داروهای تجویزی است.
در برخی موارد کودکان، نوجوانان و بزرگسالان جوان زیر 25 سال ممکن است هنگام مصرف داروهای ضد افسردگی به ویژه در چند هفته‌ی اول پس از شروع مصرف دارو یا هنگام تغییر دوز، افزایش افکار یا رفتارهای خودکشی‌گرایانه را تجربه کنند. با این حال به خاطر داشته باشید که داروهای ضد افسردگی در بلندمدت، با بهبود خلق و خو، احتمالا بیشتر باعث کاهش خطر خودکشی می‌شوند.
عوارض
افکار خودکشی و اقدام به آن از نظر عاطفی آسیب‌زا هستند. برای مثال، ممکن است این افکار آن قدر ذهن شما را به خود مشغول کنند که نتوانید در زندگی روزمره عملکرد مناسبی داشته باشید. همچنین، اگرچه بسیاری از اقدام‌های منفی در این زمینه، رفتارهایی تکانشی در لحظه‌ای از بحران هستند اما می‌توانند صدمات جدی یا شدید و دائمی مانند نارسایی اندام‌ها یا آسیب مغزی بر جای بگذارند.
برای افرادی که پس از یک خودکشی باقی می‌مانند و افرادی هستند که به آن‌ها بازماندگان خودکشی گفته می‌شود، احساس سوگ، خشم، افسردگی و گناه شایع است.
پیشگیری
برای کمک به این امر که افراد از احساس نیاز به خودکشی دور بمانند:
باید درمان مورد نیاز خود را دریافت نمایند.
اگر فرد علت زمینه‌ای را درمان نکند، احتمال بازگشت افراد خودکشی وجود دارد. ممکن است برای دریافت درمان مشکلات سلامت روان احساس خجالت یا شرم وجود داشته باشد، اما دریافت درمان مناسب برای افسردگی، سوء مصرف مواد یا یا هر مشکل زمینه‌ای دیگر باعث می‌شود تا فرد احساس بهتری نسبت به زندگی داشته باشد و این امر می‌تواند به حفظ امنیت یاری رساند.
فرد شبکه‌ی حمایتی خود را ایجاد نماید.
صحبت کردن درباره‌ی احساسات خودکشی ممکن است دشوار باشد و دوستان و خانواده ممکن است به طور کامل درک نکنند که چرا فرد چنین احساسی دارد. با این حال، افراد باید با آن‌ها ارتباط برقرار کنند و اطمینان حاصل نمایند تا افرادی که به آن‌ها اهمیت می‌دهند، از وضعیتی که دارند مطلع هستند و زمانی که به این افراد نیاز دارند در کنارشان خواهند بود.
همچنین ممکن است بخواهند از جامعه، گروه‌های حمایتی یا سایر منابع موجود در جامعه کمک بگیرند. احساس ارتباط با دیگران و برخورداری از حمایت می‌تواند به کاهش خطر خودکشی کمک کند.
افراد باید به خاطر داشته باشند که احساسات خودکشی موقتی هستند.
اگر فردی احساس ناامیدی می‌کند یا احساس می‌کند که دیگر زندگی ارزش ادامه دادن ندارد، باید به خاطر داشته باشد که درمان می‌تواند به او کمک کند دیدگاه خود را دوباره بازسازی نماید و زندگی بهتر خواهد شد. چنین افرادی باید هر بار فقط یک قدم بردارند و نباید به صورت تکانشی عمل کنند.
نقش گزارش ژنتیک سلامت اعصاب و روان حنیفا
عوامل ژنتیکی می‌توانند در استعداد فرد برای برخی اختلالات و شرایط مرتبط با سلامت روان نقش داشته باشند. گزارش ژنتیک سلامت اعصاب و روان حنیفا با بررسی برخی تغییرات ژنتیکی مرتبط با سلامت روان می‌تواند اطلاعاتی درباره‌ی زمینه‌ی ژنتیکی فرد در اختیار او قرار دهد و به درک بهتر عوامل موثر بر سلامت روان کمک کند.
نتایج این گزارش می‌تواند در کنار سابقه‌ی خانوادگی، شرایط فردی و محیطی و ارزیابی متخصص سلامت روان مورد استفاده قرار گیرد و به آگاهی بیشتر، شناسایی زودهنگام عوامل خطر و اتخاذ رویکردهای مناسب‌تر برای مراقبت و پیشگیری یاری می‌رساند. با این حال، وجود یک تغییر ژنتیکی به تنهایی به معنای ابتلای قطعی به یک اختلال یا بروز رفتار خاصی در آینده نیست و تفسیر نتایج باید در کنار سایر عوامل و با نظر متخصص صورت گیرد.
